Diş Beyazlatma

Beyazlatmanın ne kadar işe yarayacağı, dişin neden koyulaştığına bağlıdır. Bu ayrım yapılmadan verilen beyazlatma kararı, bir kısmı memnun bir kısmı hayal kırıklığına uğramış hastalar üretir.

Dış kaynaklı (ekstrensek) renklenme. Mine yüzeyinde biriken boyalardır: çay, kahve, kırmızı şarap, sigara ve bazı baharatlar. Yüzeydedir, beyazlatmaya çok iyi yanıt verir ve bir kısmı zaten diş taşı temizliğiyle gider.

İç kaynaklı (intrensek) renklenme. Rengin kaynağı minenin altındaki dentindir. Yaşla birlikte dentin kalınlaşır ve koyulaşır; mine incelir ve altındaki renk daha çok görünür. Peroksit mineden geçip dentine ulaşır, yani beyazlatma bu tabakada da etki eder — ancak daha yavaş ve daha sınırlı olarak.

Tek diş koyulaşması. Darbe almış ya da kanal tedavisi görmüş bir dişte görülür. Bunun tedavisi dışarıdan beyazlatma değil, dişin içinden yapılan beyazlatmadır; farklı bir işlemdir.

Tetrasiklin ve florozis lekeleri. Gelişim döneminde oluşan, mine yapısının içine yerleşmiş renklenmelerdir. Beyazlatmaya yanıtı zayıftır ve bu vakalarda tek başına beyazlatma vaat etmek doğru değildir.

Beyazlatma jelinin etken maddesi hidrojen peroksit ya da onun daha yavaş salınan biçimi olan karbamid peroksittir. Mine, mikroskobik düzeyde geçirgen bir yapıdır; peroksit bu yapıdan geçerek dentine ulaşır ve renk veren organik molekülleri parçalar.

Yani beyazlatma dişten bir tabaka kazımaz; rengi veren molekülleri kimyasal olarak değiştirir. Bu, mineye zarar verildiği yönündeki yaygın endişenin neden yersiz olduğunu açıklar — hekim kontrolünde, doğru derişimde ve doğru sürede uygulandığında kalıcı bir zarar vermez.

Işık ve lazer uygulamaları jelin aktivasyonunu hızlandırmak amacıyla kullanılır. Burada dürüst olalım: güncel kanıt, ışık aktivasyonunun nihai sonuca kayda değer bir katkı yapmadığı yönünde. Işıklı sistemler işlemi hızlandırabilir; sonucu daha beyaz yapmazlar. Bu bilgiyi vermeyen bir teklif, ışığı bir üstünlük gibi satıyor demektir.

Türkiye'deki peroksit derişimi düzenlemeleri Avrupa ile uyumludur; kliniklerde kullanılan jeller Avrupa'daki muadilleriyle aynı malzemelerdir. Aradaki fark malzemede değil, uygulamanın kontrolündedir.

Sonuç genellikle iki ile sekiz ton arasında açılma olarak tarif edilir, ama bu aralık başlangıç rengine ve renklenmenin türüne bağlıdır. Kesin bir ton sayısı vaat etmek mümkün değildir ve biz etmiyoruz.

İki ana yöntem var ve genellikle en iyi sonuç ikisinin birlikte kullanılmasıyla elde ediliyor. Aralarındaki fark güçte değil, etkinin nasıl dağıldığındadır.

Kliniğimizde uyguladığımız standart yaklaşım şudur: klinikte tek seans beyazlatma ve aynı gün ağız içi taramayla üretilen kişisel plaklar. Klinik seans hızlı bir değişim sağlar; evde kullanılan plaklar hem sonucu tamamlar hem de aylar sonra gerektiğinde yenileme yapmanızı mümkün kılar.

Sonucu koruyan asıl şey plaklardır. Bu yüzden "klinikte tek seans yeter" diyen bir teklife dikkat edin: sonucun altı ay sonraki hâlini kimse tek seansla garanti edemez.

Reçetesiz satılan ürünler — beyazlatıcı diş macunları, hazır bantlar ve internetten alınan setler — farklı bir kategoridir. Beyazlatıcı macunlar aşındırıcı yapılarıyla yüzey lekesini alır; rengi değiştirmez ve uzun süre kullanıldığında mineyi aşındırır. Hazır setlerdeki en büyük sorun ise ölçüsüz plaklardır: jel diş etine taşar ve kimyasal yanık yapabilir.

Aradaki fark derişim değil kontroldür: kişiye özel plak, diş eti koruması ve doğru süre. Bunlar olmadığında düşük derişimli bir ürün de zarar verebilir.

Beyazlatma güvenli bir işlemdir ama herkese ve her koşulda uygulanmaz. Aşağıdaki durumlarda ya ertelenir ya da hiç yapılmaz:

• Hamilelik ve emzirme döneminde. Zarar gösterilmiş değildir ancak elektif bir işlem olduğu için bu dönemde yapılmaz.
• 18 yaş altında. Mine ve pulpa yapısı henüz olgunlaşmamıştır.
• Aktif çürük varken. Jel çürük yoluyla dişin içine ulaşır ve şiddetli ağrı yapar. Önce çürük tedavi edilir.
• Tedavi edilmemiş diş eti hastalığı varken. İltihaplı diş etine jel teması rahatsızlık verir ve iyileşmeyi zorlaştırır.
• Belirgin diş eti çekilmesi ve açık kök yüzeyi varsa. Kök yüzeyi mineyle kaplı değildir; beyazlamaz ve hassasiyet yapar.
• Çatlak ya da kırık dişlerde. Jel çatlaktan içeri sızar.
• Ciddi hassasiyet öyküsü varsa. Önce hassasiyet tedavi edilir; beyazlatma sonrasına bırakılır.

Bir de "yapılabilir ama beklenen sonucu vermez" grubu var ve bunu baştan söylemek önemli: tetrasiklin lekeleri, ileri florozis ve minesi belirgin incelmiş dişler. Bu vakalarda beyazlatma bir miktar iyileşme sağlar ama çoğu zaman yeterli olmaz; doğru çözüm laminat kaplama ya da kompozit bonding olabilir.

Bu son grup, beyazlatmanın en sık yanlış satıldığı yerdir. Sonuç vermeyeceği bilinen bir vakada beyazlatma yapmak, hastanın zamanını ve parasını harcayıp güvenini kaybetmektir.

Beyazlatma sonrası hassasiyet, hastaların çoğunda bir dereceye kadar görülür. Bunu "az sayıda hastada" diye yazmıyoruz çünkü doğru değil — ve gerçeği bilmek, yaşandığında endişelenmeyi önler.

Hassasiyet genellikle soğuğa karşıdır, işlemden birkaç saat sonra başlar ve yirmi dört ile kırk sekiz saat içinde geçer. Zaman zaman ani ve keskin, birkaç saniye süren sancılar olarak hissedilir. Bu, peroksitin dentin kanallarında geçici bir uyarı yaratmasından kaynaklanır ve kalıcı bir hasar değildir.

Azaltmak için yaptıklarımız: işlem öncesi ve sonrası florür ve potasyum nitrat içeren desensitize edici ajan uygulaması, seans süresinin kişiye göre ayarlanması, evde plak kullanımında derişimin ve sürenin bireysel olarak belirlenmesi.

Sizin yapabilecekleriniz: işlemden sonraki iki gün çok sıcak ve çok soğuk içeceklerden kaçınmak, hassasiyet giderici diş macunu kullanmak, evde plak kullanıyorsanız hassasiyet arttığında bir gün ara vermek.

Hassasiyet birkaç günden uzun sürüyorsa ya da tek bir dişte yoğunlaşıyorsa bunu bize bildirin. Tek dişte yoğunlaşan ağrı beyazlatmadan değil, o dişteki fark edilmemiş bir çatlak ya da çürükten kaynaklanıyor olabilir.

Beyazlatmanın tedavi planındaki yeri, sonucun kalıcılığını doğrudan belirler ve bu sıra değiştirilemez.

1. Önce muayene ve röntgen. Çürük ve diş eti durumu değerlendirilir.
2. Varsa çürük ve diş eti tedavisi. İstisnasız önce gelir.
3. Diş taşı temizliği. Beyazlatmadan hemen önce yapılır; jelin diş yüzeyine eşit temas etmesini sağlar ve sonucun homojen olmasına katkı verir.
4. Beyazlatma. Klinik seans ve evde plak.
5. Renk oturması için iki hafta beklemek. Bu adım en çok atlanandır ve en önemlisidir.
6. Ardından, gerekiyorsa restoratif işlemler. Kaplama, kron ve dolguların rengi bu son renge göre seçilir.

Beşinci ve altıncı maddeler birlikte, en sık yapılan hatayı önler. Seramik ve dolgu malzemeleri beyazlamaz. Kaplama yapıldıktan sonra doğal dişler beyazlatılırsa, ortaya çıkan renk farkı yalnız seramiği yenileyerek düzeltilebilir — pahalı ve gereksiz bir işlem.

İki haftalık bekleme süresi de gerçek bir gerekliliktir. Beyazlatmadan hemen sonraki renk, nihai renk değildir; diş bir miktar dehidrate olduğu için olduğundan daha açık görünür ve sonraki iki hafta içinde bir miktar geri koyulaşarak asıl seviyesine oturur. Renk eşleştirmesi bu oturmuş renge göre yapılmalıdır.

Bunu gülüş tasarımı planlarında özellikle vurguluyoruz: tedavi için gelen bir hastada bu iki hafta plana baştan yazılır, sonradan sıkıştırılmaz.

Beyazlatma kalıcı bir işlem değildir ve bunu baştan söylemek gerekir. Sonuç, alışkanlıklara ve bakıma bağlı olarak genellikle bir ile iki yıl arasında korunabilir; bazı hastalarda daha uzun, sigara içenlerde çok daha kısa.

Rengi geri getiren şey yeniden biriken dış kaynaklı renklenmedir. Yani sonucu korumak, ilk günkü rengi dondurmak değil; yeni birikimi yavaşlatmaktır.

• İlk 48 saatte renklendirici yiyecek ve içeceklerden uzak durmak — bu dönemde mine geçici olarak daha emici davranır. Kahve, çay, kırmızı şarap, kola, koyu meyve suları, domates sosu, soya sosu ve pancar bu listede.
• Sonrasında bu içecekleri pipetle içmek ve ardından su içmek.
• Sigarayı bırakmak — rengi en hızlı geri getiren tek etken.
• Günde iki kez fırçalama ve günlük ara yüz temizliği.
• Altı ayda bir diş taşı temizliği; yüzey lekesinin bir kısmı zaten burada gider.
• Evde plakla yılda bir ya da iki kez, kısa süreli yenileme.

Yenileme, ilk tedaviden çok daha kısadır: elinizdeki plakla birkaç gün, genellikle yeterlidir. Plakların saklanması bu yüzden önemli — kaybedilen plak, yeni tarama ve yeni üretim demektir.

Kliniğimizde uygulanan tüm tedaviler gibi beyazlatma da malzeme ve işçilik üzerine ömür boyu garanti kapsamındadır. Burada bir ayrım yapmak gerekiyor ve açıkça yazıyoruz: garanti, uygulanan işlemi ve kişisel plaklarınızın yapımını kapsar. Zamanla yeniden oluşan doğal renklenme ise bir kusur değil, beklenen bir süreçtir ve yenileme kapsamında ele alınır.

Tek bir dişin diğerlerinden koyu olması, tamamen farklı bir durumdur ve dışarıdan yapılan beyazlatmayla düzelmez.

Sebep genellikle o dişin canlılığını yitirmiş olmasıdır: geçmişte alınan bir darbe ya da kanal tedavisi sonrasında diş içinde kalan kan ürünleri, dentini içeriden renklendirir. Renk dışarıdan değil içeriden geldiği için, mineye uygulanan jel bu rengi değiştirmez.

Çözüm, dişin içinden yapılan beyazlatmadır. Kanal tedavisi tamamlanmış dişte, kron bölümündeki boşluğa beyazlatıcı ajan yerleştirilir ve geçici olarak kapatılır. Birkaç gün ara ile bu işlem tekrarlanır; genellikle iki ile dört seans yeterli olur.

Bu yöntemin avantajı belirgin: diş kesilmez. Aynı sonuç için kron yapmak, çepeçevre diş dokusu almak demektir. Renk değişikliği tek sorun ise önce içeriden beyazlatma denenmelidir.

Sınırı da söyleyelim: iç beyazlatmanın sonucu yıllar içinde bir miktar geri dönebilir ve gerektiğinde tekrarlanır. Ayrıca dişte belirgin madde kaybı varsa ya da kırılma riski yüksekse doğru cevap zaten lamina ya da krondur; bu vakalarda renk ikincil bir konudur.

Bazı vakalarda beyazlatma istenen sonuca ulaşmaz ve bunu önceden bilmek, boşa geçen bir tedaviden iyidir. Bu durumlarda seçenekler şunlar:

Tablonun son satırı, hastaların en sık şaşırdığı noktadır. Beyazlatma yalnız doğal diş dokusuna etki eder. Ön dişlerinizde eski kompozit dolgular varsa, çevresindeki diş beyazlarken dolgular eski renginde kalır ve fark belirginleşir. Bu yüzden beyazlatmadan sonra o dolguların yenilenmesi gerekebilir — ve bunu baştan planlıyoruz.

Alternatif tedaviye geçmeden önce beyazlatmayı denemek çoğu vakada doğru sıralamadır: en az müdahaleli seçenek odur ve işe yararsa daha büyük bir tedaviye gerek kalmaz. Beyazlatmayı hiç önermeden doğrudan lamina öneren bir plan, en küçük seçeneği atlamış demektir.

Hangi gruba girdiğinizi muayenede söylüyoruz ve gerçekçi bir sonuç tarif ediyoruz. Ölçülebilir bir yöntem kullanıyoruz: başlangıç rengi renk skalasıyla kaydediliyor ve sonuç aynı skalayla karşılaştırılıyor. Böylece "beyazladı mı" tartışması yerine kayıtlı bir karşılaştırma oluyor.

Son bir uyarı, gerçekçi beklenti üzerine. Beyazlatmanın hedefi kâğıt beyazı dişler değildir; doğal dişin en açık tonuna ulaşmaktır. Doğal dişte kesici kenar hafif geçirgendir ve gövdeye doğru bir miktar daha doygun bir renk vardır — bu geçişler silinince sonuç yapay durur. Reklamlarda görülen tek düze beyazlık genellikle beyazlatmanın değil, seramiğin sonucudur ve bunu ayırt etmek önemlidir.

Cildinize ve göz akınızın rengine göre bir ton fark bile belirgin bir değişiklik yaratır. Muayenede bunu skalayla birlikte konuşuyoruz: hedeflenen tonun ne olduğu, başlamadan önce kayda geçiyor.